Liêu Trai Chí Dị là một bộ truyện ngắn của Trung quốc, viết vào đầu triều Thanh. Tác giả là Bồ Tùng Linh, sanh năm Canh Thìn (1640), cuối triều Minh, ở huyện Chuy Xuyên, tỉnh Sơn Đông (thuộc nước Lỗ cũ), gần quê đức Khổng Tử. Năm Giáp Thân (1644), khi nhà Thanh đoạt ngôi của nhà Minh, ông mới lên 4. Ông sống trải hai đời vua Thuận Trị (Thanh Thế Tổ, 1644-1661) và Khang Hy (Thanh Thánh Tổ, 1662-1722). Ông có hai tên tự là Lưu Tiên, Kiếm Thần, và một tên hiệu là Liễu Tuyền Cư Sĩ. Năm Đinh Dậu (1657), khi 17 tuổi, ông lập gia đình với phu nhân họ Lưu, cũng quán tại Chuy Xuyên, được bốn trai là Tùng Hốt, Tùng Lung, Tùng Nhược và Tùng Quân. Năm Mậu Tuất (1658), khi 18 tuổi, ông đã nổi tiếng danh sĩ, đi thi đồng tử khoa, đậu đầu ở cả ba cấp huyện, phủ, đạo, được thượng học quan tỉnh Sơn Đông cho ghi tên vào danh sách bác sĩ đệ tử viên để vinh danh. Theo một số sử gia văn học Trung quốc thì bộ Liêu Trai Chí Dị được viết trong khoảng thời gian từ năm Canh Tuất (1670), khi tác giả 30 tuổi cho tới năm Đinh Hợi (1707), khi tác giả 67 tuổi. Truyện ngắn chỉ có vài dòng, truyện dài tới hơn mười trang. Bộ truyện gồm nhiều thể loại, từ thời tiết tới thần tiên. Người đời sau thường có khuynh hướng coi bộ Liêu Trai Chí Dị là một văn phẩm viết về chồn tinh ma quỷ, vì đa số các truyện dài trong văn phẩm đều thuộc thể loại ấy. Ngày nay, có nhiều người cho rằng vì Bồ Tùng Linh sống dưới chế độ quân chủ phong kiến, đầy rẫy những bất công xã hội mà người dân đương thời chẳng dám công khai phản đối nên tác giả đã dùng văn tài của mình để nói lên sự bất mãn của người dân đối với các tệ đoan xã hội qua những truyện chồn tinh ma quỷ, viết trong bộ Liêu Trai Chí Dị. Theo truyền thuyết, khi về quê dạy học, gặp buổi sáng nào đẹp trời, ông cũng đem chiếu ra chợ, pha trà mời khách qua đường ngồi nghỉ chân, nói chuyện. Nghe được truyện nào kỳ lạ ông cũng ghi chép để thuật lại, chẳng quan tâm tới việc độc giả có tin hay không. Trong bộ Liêu Trai Chí Dị, có những truyện bây giờ được coi là thường song vào thời của ông còn được coi là kỳ lạ, thí dụ như những truyện về trình diễn ảo thuật. Về nơi chốn, đa số truyện xảy ra quanh vùng quê ông ở, thiểu số tại các vùng khác. Về thời gian, đa số truyện xảy ra trong đời ông, thiểu số ở các đời trước. Vì ông sùng đạo Phật nên trong nhiều truyện, ông thường nhắc tới các tư tưởng Phật giáo cũng như thuật lại các việc quả báo, luân hồi. Ở Trung quốc, bộ truyện được ấn hành lần đầu vào năm Bính Tuất (1766), gồm 431 truyện, in làm 8 tập. Trong đa số các ấn bản cổ, ở đầu mỗi truyện đều có một bài thất ngôn tứ tuyệt (bài thơ 4 câu 7 chữ) diễn ý cốt truyện, kèm theo một bức tranh minh họa cốt truyện. ở cuối mỗi truyện lại có lời bàn của Dị Sử Thị. Về sau, trong dân gian Trung quốc, người ta tìm thấy nhiều bản chép tay gồm 8 hoặc 16 tập, có chép thêm nhiều truyện khác. Hiện nay, có rất nhiều thư cục ở Đài Bắc, Bắc Kinh, Thượng Hải, Hương Cảng, và nhiều nơi khác thuộc Trung quốc cùng ấn hành bộ Liêu Trai Chí Dị. Có nhiều thư cục in xen kẽ một số truyện phụ vào giữa các truyện trong nguyên tác để cắt nghĩa các điển cố dùng trong bộ truyện, khiến thứ tứ các truyện trong nguyên tác bị chệch hẳn đi. Ngày nay, bộ Liêu Trai Chí Dị có chỗ đứng vững chắc trong văn học sử Trung Quốc vì cốt truyện kỳ lạ cũng như vì thể văn độc đáo. Bộ Liêu Trai Chí Dị đã được chuyển sang nhiều ngôn ngữ khác nhau. Năm 1916, H. Giles là người đầu tiên đã chuyển bộ truyện sang Anh ngữ dưới nhan đề Strange Stories from a Chinese Studio. Trước đây, ở Việt Nam, có nhiều bậc tiền bối như Tản Đà, Đào Trinh Nhất, Kim Y, Nguyễn Hoạt và nhiều vị khác nữa đã tuyển lựa một số truyện trong bộ Liêu Trai Chí Dị để chuyển sang Việt ngữ. Năm 1996, quý ông Nguyễn Chí Viễn và Trần Văn Từ cũng đã chuyển sang Việt ngữ toàn bộ Liêu Trai Chí Dị do Quảng Chi Thư Cục ở Hương Cảng ấn hành năm 1960, gồm 445 truyện, in làm 3 tập. Năm nay, ở hải ngoại, nhân dịp kỷ niệm sinh nhật thứ 360 của Bồ Tùng Linh, dịch giả xin chuyển sang Việt ngữ toàn bộ Liêu Trai Chí Dị do Văn Hóa Đồ Thư Công Ty ở Đài Bắc ấn hành năm 1999, gồm các truyện trong nguyên tác và một số truyện phụ, tổng cộng là 480 truyện, in làm 8 quyển. Mục lục: Thây ma sống dậy Phun nước Quỷ núi Cắn ma Chuyện lạ trong ruộng kiều mạch Ma xó Vương lục lang Tam sinh Quỷ miếu Thang công Ma cờ Phong đô ngự sử … Mời bạn đón đọc. |
